
An ka bagan charbon bɛ tugu eco-sɛnɛko sabatili sariyaw kɔ o baara bɛɛ kɔnɔ. An bɛ baara kɛ ni bagan mugu saniyalen dɔrɔn ye i n’a fɔ fɛn fɔlɔ, k’a sɔrɔ an ma fɛn dilannenw fara a kan minnu dilannen don ni kemikɛli ye, o b’a kɛ fɛn ye min bɛ sɔrɔ a yɛrɛ la ani min tɛ mɔgɔ tɔɔrɔ. Jaba in barika ka bon ani a bɛ mɛn, a jeni kɛcogo tɛ kelen ye. A bɛ se ka funteni camanba-jeni sabatilen mara sanga duuru fo sanga wɔɔrɔ kɔnɔ, wa i ka baarakɛcogo yɛrɛ bɛna tɛmɛ i jigi kan tiɲɛ na.
Charbon jeni taabolo kunbabaw:
1. Bɔgɔdaga sisicogo: Foro datugulen bɛ jɔ ni bɔgɔ ye, ka fa ni jirisunw ye, ka sɔrɔ ka tasuma don a la. O kɔfɛ, foro da bɛ datugu walasa ka oksizɛni tali kɔlɔsi. Lɔgɔ bɛ karɔbɔni kɛ oksizɛni-dɛsɛ foro la, wa kɔnɔna ji ni nɔgɔ minnu bɛ wuli, olu bɛ gɛn dɔɔnin dɔɔnin.
2. Distillation dry distillation sirilen : Lɔgɔ bɛ bila distillation jalen kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ kɔnɔ, ka a faran ka bɔ fiɲɛ na pewu, ka to ka sumaya ni funteni caman ye. Karɔbɔli bɛ sɔrɔ funteni tiɲɛni fɛ, min bɛ wele kosɛbɛ iziniw kɔnɔ ko jiri jalenw dilancogo.
Jaba yɛrɛ ye fɛnɲɛnamafagalan gɛlɛn ye min ɲɛ ye bulama-nɛrɛma ye, fɛn gɛlɛn min bɛ to jirisunw fɛnɲɛnamafagalan suguya caman jeni dafalen kɔfɛ walima oksizɛni dɔgɔman, funteni caman-pirolisi kɔfɛ.
Tasuma kɛcogo mana kɛ cogo o cogo, charbon dilanni hakilina jɔnjɔn bɛ to o cogo kelen na: funteni caman bɛ ji wulilenw ni fɛnɲɛnamaw bɛɛ bɔ jiri la, ka karɔbɔli jɛlen saniyalen dɔrɔn to yen. O la, ni charbon jeni pewu, a bɛ funteni dɔrɔn de bɔ ka taa a fɛ, wa a bɛ se ka fɔ ko a tɛ sisi gɛlɛn si bɔ.
Ni i y’a suma ni laadala jirisunba ye, baganw ka bɔgɔdaga nafa tɛ se ka wuli ka bɔ a nɔ na sigida la. Bambu bɛ falen joona, a bɛ sɔrɔ yɔrɔ caman na, wa a ye fɛn fɔlɔ ye min bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛ ye, min bɛ bɛn kosɛbɛ sisan mɔgɔw ka ɲininiw ma, minnu bɛ kɛ fɛnw na minnu ɲɛ ye binkɛnɛ ye ani minnu ka dɔgɔn-karɔbɔli. Ka fara o kan, baganw ka charbon bɛ jeni ka saniya, o bɛ hami bɔ baga juguw walima kemikɛli tolenw na.
An ye fura in labɛn koɲuman a dilanni senfɛ, k’a kɛ fɛn nɔgɔman ye ani min ka nɔgɔn don o don baara la. Charbon bɛ funteni bali cogo kelen na ani cogo ɲuman na, o bɛ kɛ sababu ye ka funteni hakɛ jateminɛ tigitigi ani ka kɛ fɛn ɲumanw ye dumuni suguya bɛɛ la. Ka fara o kan, a bɛ se ka fɔ ko a tɛ to walima bɔgɔmugu si to a jeni kɔfɛ, o bɛ saniya nɔgɔya tobili kɔfɛ.








